Marta de Wit ontwikkelde in de jaren tachtig een geheel eigen mode-filosofie. Haar lijfspreuk “mijn kleren moeten zo zuiver mogelijk zijn” vertaalde zich in gebreide jurken en truien die als mystieke, mathematische en tijdloze sculpturen worden beschouwd. Al vanaf haar studie aan de modeopleiding van de Arnhemse kunstacademie is zij op de vlucht voor mode. Ze moet niets hebben van doelgroepdenken, prognoses en trends. Vanwege haar pure, strenge benadering staat zij te boek als een échte Nederlandse ontwerper die aansluit bij de traditie van Rietveld en Mondriaan: op zoek naar beperkingen, ordening en structuur. Die vond de Wit in het menselijk lichaam en de grenzen van de technische mogelijkheden van de breimachine. Deze begrenzingen gaven haar de vrijheid om strenge, sobere, comfortabele, ambachtelijke kleren te ontwikkelen. De in tricotsteek gebreide kledingstukken hebben een minimum aan naden en vallen soepel om het lichaam. De Wits contemplatieve standpunt verbiedt doorgaans extraatjes als knopen, applicaties of felle kleuren. Ook het knippen in de stof tracht ze te vermijden. Bij deze strenge grenzen passen uitsluitend natuurlijke materialen. De ingenieuze slurftruien, piramidejurken en flapvesten zien er simpel uit, maar zijn technische hoogstandjes. De drager kan naar hartelust experimenteren en variëren door de aanwezigheid van meerdere halsopeningen, kragen of drapeerflappen.
Het vluchtige tempo van de mode stond haar tegen en zij wilde niet meewerken aan het modemarktsysteem met goedkope arbeidskrachten in Derde Wereldlanden. De halfjaarlijkse, in kleine oplages verschijnende collecties werden bewust in Nederland geproduceerd. Zij had geen ideaal lichaam voor ogen en gaf geen shows. Ze maakte tevens zwangerschapskleding, kinderkleding en stola’s voor in de kerk. Voor haar bijzondere bijdrage aan de textielkunst en vormgeving ontving zij in 1992 de “Profielprijs”. De Wit kon bogen op een vaste schare afnemers en bewonderaars.
Na twintig jaar hard werken stopte zij in 2002 met het ontwerpen van
gebreide kleding. Haar “Hoedjepet” (een multi-inzetbare muts,
speciaal voor vrouwen die een chemokuur ondergaan) bleef nog een aantal
jaren in productie.
Vanaf 2002 richtte zij zich op het maken van boeken en kunststof Hemdtassen.
(Blz. 132 uit MODE in Nederland - samenstelling, inleiding en redactie
José Theunissen - 2006 - auteur: Els de Baan)
In 1980 studeerde ik af aan de modeafdeling van de Academie voor Beeldende Kunsten in Arnhem. Ik had het geluk van de laatste lichting te zijn die de hele opleiding volgde onder de legendarische Elly Lamaker. Mijn ontwerpleraren waren Maarten van Dreven (van jou wil ik iets anders zien) en Marnix von Freyburg (het wordt tijd dat je mooie jurken maakt). Henk Brouwer was de toegewijde leraar voor de techniek van het uitvoeren.
Naar aanleiding van de uitnodiging mee te doen aan de tentoonstelling “truien van Nederlandse ontwerpers” in 1982 van het Kapelhuis in Amersfoort met Marjan Unger als adviseur, maakte ik kennis met de breimachine. Tot dan had ik alleen met de hand truien voor mezelf gebreid. Bijna onmiddellijk begreep ik dat het breien op de machine mij de nodige beperkingen zou kunnen geven. Het gaf me de uitdaging waarmee ik goed zou gedijen. In de loop der jaren ontwikkelde ik een eigen idioom. Altijd op zoek naar ontwerpargumenten en een mate van tijdloosheid.
De eerste jaren maakte ik min of meer op zichzelf staande ontwerpen, die ik voornamelijk presenteerde in de vorm van tentoonstellingen. Galerie MARZEE in Nijmegen heeft vanaf het eerste uur mijn werk gepresenteerd en verkocht. Daar kon ik ook mijn uitstapjes laten zien van extreme maten en stola’s voor kerkelijk gebruik.
Galerie COUMANS, de galerie voor mode in Utrecht van 1986 tot 1991 was publicitair van groot belang. Pauline Terreehorst schreef voorjaar 1987 over mij in de Volkskrant hoe ik op zoek was naar de truiigste trui. Datzelfde jaar kreeg ik van de Nederlandse Vereniging van Modejournalisten de prijs “meest veelbelovende modetalent”.
Vanaf 1988 maakte ik kleine collecties die ook via modewinkels werden verkocht. De eerste winkel die daar echt werk van maakte was Part of Art in Groningen. Dit resulteerde in een trouwe kring van liefhebbers. Sapristi in Neerpelt had later ook succes met mijn werk in België.
In 1992 kreeg ik de Profielprijs voor mijn gehele werk. In 1996 en 1997 stond ik op de Chelsea Craft Fair in Londen, waar ik geweldig verkocht en waar de onomwonden Britse waardering een weldaad voor me was.
In 1998 werkte ik twee maanden op de bovenverdieping van Galerie MARZEE alsof het mijn atelier was. José Theunissen schreef hierover in Trouw. Het was geweldig leuk en leerzaam om daar met de liefhebbers en critici van mijn werk van gedachten te wisselen. In die maanden ontwierp ik de Premselatrui, voor de tentoonstelling na zijn dood aan hem gewijd in Galerie BINNEN in Amsterdam.
De tentoonstellingen finale 1 en 2 in 1999 en 2000 bij galerie MARZEE, met mijn complete nieuw uitgevoerde zomer- en winterarchief waren achteraf gezien een afsluiting van mijn tijd als kledingontwerper. In 2002 maakte ik mijn laatste ontwerp “de nieuwe kleren van de keizer” voor Kunst in Kwartier in Arnhem.
Met een stipendium van het Fonds voor de Kunsten op zak, borg ik de breimachine op. Tot mijn eigen stomme verbazing heeft kleding me daarna niet meer kunnen boeien.
